Photo: costumevault.blogspot.gr

Ετυμολογικά οι λέξεις σούργελο και γελοίος είναι συνώνυμες. Σημειολογικά το σουρ+γελώ σημαίνει σέρνω, προκαλώ το γέλιο έχω πρόθεση να γελοιοποιηθώ, ή γελοιοποιούμαι έχοντας επίγνωση της γελοιότητας μου. Μασκαράς είναι ο μεταμφιεσμένος της απόκριες, ο απατεώνας.

Το λοιπόν φίλοι μου, μασκαράς  είναι αυτός που γελοιοποιείται φορώντας την μάσκα  κάποιου  άλλου. Σούργελο είναι  όποιος γελοιοποιείται φορώντας  τον εαυτό του. Οι μασκαράδες γιορτάζουν την αποκριά  τιμώντας αυτό που  κάνουν καθημερινά. Τα σούργελα δεν γιορτάζουν τίποτε, ίσως όμως την μέρα αυτή να  πονάνε  λίγο περισσότερο απ’ όσο πονάνε  τις άλλες μέρες.

Μασκαράδες

Το να  είσαι σούργελο προϋποθέτει την έκθεση στον καθρέφτη σου.  Αυτό το τεστ του καθρέφτη  προτείνω ανεπιφύλακτα σε όσα σούργελα διατηρούν  αμφιβολίες για το ποιόν τους. Ποτέ δεν θα τολμούσα να προτείνω το ίδιο σε έναν μασκαρά. Ένας μασκαράς  δεν έχει κανένα λόγο να σταθεί στον καθρέφτη. Δεν πρόκειται εξάλλου να δει οτιδήποτε.

Στην δουλειά μου συναντώ  ανθρώπους που αντιμετωπίζουν με ακραία σοβαρότητα το  ζήτημα της επιτιδευμένης μορφοποίησης του αυτό ειδώλου τους. Οι  άνθρωποι αυτοί  θεωρούν ότι  το πράττειν οφείλει να αντανακλά πιστά  το είναι  και  ότι το είναι δεν δύναται  να πράξει -κατά συνθήκη- διαφορετικά ,  γιατί θα αυτό θα σήμαινε ότι (το είναι)  θα γινόταν κάτι άλλο απ’ ότι είναι στην πραγματικότητα.

Αυτή η συνεπής ψυχική διεργασία  και η συνεπακόλουθη αμέλεια   στην εκτίμηση των  επιπτώσεων  μιας συμπεριφοράς,  είναι φυσικά δείγμα της ευδιάκριτης και συχνά πρώιμης  ωριμότητας,  αλλά και της αυθεντικότητας του χαρακτήρα των ανθρώπων αυτών.

Είναι ταυτόχρονα μια στάση ζωής  η οποία - δυστυχώς-  σπάνια  ξεφεύγει απ τα περιοριστικά πλαίσια του αυτοματισμού,  για να  αγγίξει  τις υψηλές γνωστικές  και συνειδητές της  λειτουργίες. Κι αυτό για λόγους κάθε άλλο πάρα γελοίους.

Αν η συνέπεια σκέψεων και πράξεων αποτελεί δείγμα  ψυχικής ωριμότητας, η ενσυνείδητη αυτοαναφορική γελοιοποίηση δεν μπορεί πάρα να είναι ο μόνος τρόπος διαφυγής απ’ τον ασφυχτικό εναγκαλισμό της σοβαρότητας. Από την άλλη μεριά αυτή ακριβώς η  σοβαρή και αυστηρή στάση απέναντι στη εγγενώς ασόβαρη εσωτερική  μας πραγματικότητα, στερεί απ’  την απαραίτητη χαλαρότητα  και την ανεμελιά που προϋποθέτουν την ευτυχία.

Σούργελο

Η αμεσότητα της πράξης που ακολουθεί την σκέψη (αν ακολουθεί και δεν προηγείται!), στερεί την εξυπηρετική λογική της δεύτερης σκέψης, του χρόνου δηλαδή που μεσολαβεί  απ’ την τέλεση ενός  κοινωνικά στιγματισμένου ατοπήματος μέχρι την οριστική καταστροφή των πειστηρίων της ενοχής.  Η ευθεία  σύνδεση του είμαι και του κάνω δεν εκλαμβάνεται κοινωνικά ως   δείκτης των ειλικρινών προθέσεων ή έστω ενός  αφελούς παρορμητισμού,  αλλά ως απόδειξη μιας  δυσλειτουργικής νοητικής ευελιξίας ανίκανης να σταθμίσει τα κατά και τα υπέρ μιας κατάστασης και να πράξει σύμφωνα με το μακροπρόθεσμο όφελος της. Έτσι η αυθεντικότητα προκαλεί σε αυτούς τους ανθρώπους  δυστυχία  ή μάλλον δυστοκία  στην ανεύρεση μιας ευτυχίας που γίνεται αποκλειστικό κτήμα όσων  αναγνώρισαν  έγκαιρα την  ανεκτίμητη αξία του κοινωνικού χαμαιλεοντισμού.

“Είμαι ότι είμαι αλλά κάνω αυτό που οι συμβάσεις επιτρέπουν ή παραβιάζω την νόρμα φροντίζοντας να καλύπτω τα νώτα μου. Και φυσικά περιμένω την μοναδική μέρα του χρόνο που μπορώ ελεύθερα και αυθεντικά να τιμήσω την υποκρισία μου”

Σε μια εποχή που η προσαρμοστικότητα είναι το κύριο  συστατικό της επιτυχίας το να είσαι ο εαυτός σου ίσως  ακούγεται trendy, αλλά  μπορεί εύκολα  για ορισμένους ανθρώπους τουλάχιστο,  να γίνει  δρόμος για την καταστροφή. Οι γραφικοί θα αντιμετωπίζουν  εσαεί  την ποινή του εξοβελισμού  και της ταπείνωσης,  καθώς  θα καθρεφτίζουν εξακολουθητικώς   τις απωθήσεις μας,  σε μια  καρναβαλική παρέλαση που διαρκεί 364 ημέρες τον χρόνο!

Αναρωτηθήκατε άραγε πόσοι  άνθρωποι δίπλα σας  ξοδεύουν άσκοπα το χρόνο τους σκεπτόμενοι τι θα ντυθούν για να δείχνουν  άλλοι;  Να θυμάστε πως υπάρχουν πάντοτε  και άνθρωποι που σκέφτονται τι θα γδυθούν για να γίνουν διάφανοι. Διάφανοι από σώμα και απρόσβλητοι στο βλέμμα μιας εποχής που έχει θεοποιήσει τις εικόνες και τις συνεπαγωγές τους. Και μιας και το θέμα είναι πάντοτε η εικόνα, οι  κατ’ επίφαση σοβαροί (και κατά βάση γελοίοι)  θα απαιτούν  σοβαρότητα απ’ τους  αυθεντικά σοβαρούς που φέρονται με εντελώς γελοίο τρόπο! Ειρωνικό όσο και οξύμωρο  το σχήμα, δεν μας προβληματίζει πραγματικά,  γιατί  η ανάγκη μας να γελάσουμε με τους άλλους  παραμένει πιο σημαντική απ’ την ανάγκη μας να (τους) καταλάβουμε.

Αγαπώ τα σούργελα.

Ίσως γιατί θαυμάζω την δύναμη ψυχής, την καθαρότητα και την αξιοπρέπεια τους. Ίσως γιατί συμπονώ τον δύσκολο και μοναχικό τους δρόμο. Ίσως εντέλει γιατί δουλεύοντας με  ανθρώπους  δεν διέκρινα στην ψυχή τους τέρατα άλλα,  απ’  τους αντικατοπτρισμούς των δικών μου τεράτων.

Αυτό το κείμενο δεν το έγραψα  ως αυτόκλητος υπερασπιστής κανενός. Σκέφτομαι πως  δεν έχω καν το δικαίωμα  να γράψω ένα τέτοιο κείμενο. Και στο βαθμό που το κάθε  κείμενο αντιπροσωπεύει,  πρωτίστως  εκείνον που το γράφει, ίσως η απόφαση μου να το γράψω  να είναι εντέλει  μια ελάχιστη  πράξη αντίστασης στον (γελοίο) εαυτό μου!

Μπορούμε και θα  συνεχίσουμε να γελάμε με την γελοιοποίηση των ανθρώπων. Των αυθεντικά ή υποκριτικά γελοίων. Κάπου ανάμεσα τους βρισκόμαστε κι εμείς. Υποκριτές ή αυθεντικοί όχι όμως τόσο διαφορετικοί απ’ όσους χλευάζουμε κι απ’ όσους μας χλευάζουν.  Σε λίγες μέρες έρχονται  απόκριες. Χρόνια (μας)  πολλά,  στους εορτάζοντες. Αυτή είναι η γιορτή  μας και δεν θέλουμε δίπλα μας θλιμμένους να μας χαλάνε την διάθεση.